"ASEAN: Ostatnie miejsce, w którym wciąż uprawia się poważną dyplomację W obliczu rozprzestrzeniania się konfliktów i słabnięcia dotychczasowych forów współpracy, Manila stała się jednym z niewielu miejsc, w których mocarstwa wciąż wybierają dialog."

 Published 2 Aug, 2026 11:47

Autor: Ladislav Zemánek, pracownik naukowy nierezydent w China-CEE Institute i ekspert Klubu Dyskusyjnego Valdai

Minister spraw zagranicznych Singapuru Vivian Balakrishnan rozmawia z szefem rosyjskiej dyplomacji Siergiejem Ławrowem podczas konferencji ASEAN z udziałem partnerów zewnętrznych, która odbyła się 22 lipca 2026 roku w Pasay (obszar metropolitalny Manili) na Filipinach © Ezra Acayan / Getty Images

Pod koniec lipca Filipiny dokonały rzeczy coraz rzadszej: skłoniły wielkie mocarstwa do zasiądnięcia do wspólnego stołu. Dzięki temu, że Filipiny objęły przewodnictwo, 59. spotkanie ministrów spraw zagranicznych ASEAN w Manili – wraz z towarzyszącym mu szeregiem powiązanych wydarzeń – uczyniło stolicę kraju jedną z niewielu wiarygodnych aren, na których rywale wciąż spotykają się w tych samych pomieszczeniach, wymieniają poglądy i utrzymują kanały komunikacji.

W dniach od 20 do 24 lipca ministrowie spraw zagranicznych z Azji Południowo-Wschodniej, Stanów Zjednoczonych, Chin, Rosji, Japonii, Indii, Europy i innych regionów obradowali w wyjątkowo niespokojnej atmosferze, naznaczonej eskalacją wrogości na linii USA–Iran oraz wzrostem napięcia między Pekinem a Filipinami po incydentach na Morzu Południowochińskim.

Mimo to ASEAN postąpił tak, jak od dawna potrafi najlepiej: nie pozwolił, by napięcia dyktowały warunki. Organizacja zaoferowała coś, czego brakuje we współczesnym świecie rywalizujących bloków geopolitycznych: neutralną platformę, na której możliwy jest dialog i kontynuacja praktycznej współpracy.

Region pod presją

Moment, w którym odbywały się spotkania, był wyjątkowo trudny. Konflikt na Bliskim Wschodzie zaczął już wpływać na ceny energii, koszty ubezpieczeń transportu morskiego oraz kalkulacje dotyczące łańcuchów dostaw w całej Azji. Dla regionu, którego wzrost jest ściśle uzależniony od importu paliw, ryzyko to jest bardzo realne. Bliżej, bo na Morzu Południowochińskim, incydent zbrojny dodatkowo skomplikował i tak już delikatną sytuację na akwenie. Wszystkie te czynniki stanowiły poważne wyzwanie, sprawdzające, czy ASEAN jest w stanie utrzymać pozycję głównej siły napędowej regionalnej architektury współpracy.

Jednak przyjęte 21 lipca wspólne oświadczenie nie zdradzało ani paniki, ani prób ignorowania rzeczywistości. Ministrowie potwierdzili swoje zaangażowanie w pokojowe rozwiązywanie sporów, pełne poszanowanie prawa międzynarodowego – w tym Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 roku – oraz zasadę centralnej roli ASEAN. Kontynuowano negocjacje w sprawie Kodeksu Postępowania na Morzu Południowochińskim, koncentrując się na osiągnięciu postępów przed listopadowym szczytem.

W kwestii Mjanmy punktem odniesienia pozostało „Konsensus pięciu punktów”, a dyskusja skupiała się na konkretnych, wymiernych działaniach, a nie na retorycznych gestach. ASEAN zamierzał mierzyć się z wyzwaniami na własnych zasadach, nie pozwalając, by zewnętrzne zawirowania zmieniły scenariusz działań w regionie.

Siła rozmów kuluarowych

Szczególny charakter spotkaniom w Manili nadał nie tylko oficjalny program, ale także intensywność rozmów dwustronnych prowadzonych na ich marginesie. ASEAN nie rości sobie prawa do mediacji w każdym sporze ani do narzucania rozwiązań większym mocarstwom. Prawdziwa siła organizacji tkwi w tworzeniu warunków, w których mocarstwa te mogą ze sobą rozmawiać.

Pierwsze w historii spotkanie ministrów spraw zagranicznych państw Quad, zorganizowane przy okazji wydarzeń pod egidą ASEAN, potwierdziło poparcie dla idei „wolnego i otwartego Indo-Pacyfiku” oraz wyraźnie opowiedziało się za jednością i centralną rolą ASEAN. Równoległe sesje w ramach formatu ASEAN Plus Three, spotkanie ministrów spraw zagranicznych Szczytu Azji Wschodniej (EAS) oraz Regionalne Forum ASEAN (ARF) ukazały wielowarstwową architekturę współpracy, która wciąż koncentruje się wokół ASEAN jako jej instytucjonalnego rdzenia. W czasach, gdy wiele forów wielostronnych stało się areną politycznych popisów, Manila pozostała miejscem rzeczywistej pracy. Ławrow i Rubio

Do spotkań śledzonych z największą uwagą należała rozmowa rosyjskiego ministra spraw zagranicznych Siergieja Ławrowa z amerykańskim sekretarzem stanu Marco Rubio. Inicjatywa rozmów wyszła ze strony amerykańskiej – co samo w sobie stanowi istotny szczegół. Świadczyło to o tym, że nawet w okresie głębokich różnic zdań Waszyngton dostrzega konieczność utrzymywania stałych kontaktów między dwoma największymi mocarstwami nuklearnymi świata.

Rozmowy dotyczyły konfliktu na Ukrainie, stanu relacji dwustronnych oraz kwestii regionalnych będących przedmiotem wspólnego zainteresowania. Ławrow przedstawił stanowisko Rosji z właściwą sobie jasnością. Obaj ministrowie z zadowoleniem przyjęli wznowienie pełnych kontaktów między agencjami Roskosmos i NASA oraz opowiedzieli się za rozszerzeniem wymiany międzyparlamentarnej i więzi kulturowych. Rubio zasygnalizował, że USA pozostają gotowe do odegrania konstruktywnej roli w działaniach na rzecz zakończenia wojny na Ukrainie.

Rozszerzanie partnerstw w złożonym otoczeniu

Relacje zewnętrzne ASEAN zostały konkretnie wzmocnione. Turcja została przyjęta jako dwunasty partner dialogu tej organizacji, dołączając do różnorodnego grona obejmującego już Chiny, Indie, Rosję, USA i UE. Niemcy i Katar uzyskały status sektorowych partnerów dialogu. Decyzje te odzwierciedlały utrzymujące się zaufanie społeczności międzynarodowej do zdolności ASEAN do samodzielnego kształtowania własnego programu działań oraz oferowania partnerom istotnych możliwości zaangażowania, bez wymogu zajmowania jednakowego stanowiska w każdej kwestii geopolitycznej.

Pięćdziesiąta rocznica podpisania Traktatu o przyjaźni i współpracy w Azji Południowo-Wschodniej stanowiła dodatkową okazję do poszerzenia tego grona. Nowe akcesje potwierdziły niesłabnącą atrakcyjność traktatu jako fundamentu pokojowych relacji między państwami. Stałe rozszerzanie sieci partnerstw ASEAN świadczy o praktycznej wartości tej współpracy, a nie tylko o ceremonialnych gestach dobrej woli.

Energetyka jako nowy front działań

Niewiele kwestii ukazało zderzenie odległego konfliktu z interesami regionalnymi tak wyraźnie, jak energetyka. Napięcia na linii USA–Iran ponownie zwróciły uwagę na podatność szlaków dostaw ropy naftowej na zakłócenia oraz na potrzebę budowania wspólnej odporności. Ministrowie podkreślili aktualność Ramowego porozumienia ASEAN w sprawie bezpieczeństwa dostaw ropy naftowej oraz praktyczne postępy osiągnięte w ramach inicjatywy ASEAN Power Grid (regionalnej sieci elektroenergetycznej).

Mechanizmy te, wypracowane dzięki wieloletniej, żmudnej pracy technicznej, pełnią obecnie funkcję narzędzi zarządzania ryzykiem. We wspólnym komunikacie uznano bezpieczeństwo energetyczne, bezpieczeństwo żywnościowe oraz stabilność łańcuchów dostaw za kluczowe czynniki decydujące o zdolności regionu do radzenia sobie z zewnętrznymi wstrząsami. Nacisk na przyspieszenie realizacji Planu działania ASEAN na rzecz współpracy energetycznej odzwierciedlał jasne zrozumienie faktu, że zawirowania geopolityczne na arenie międzynarodowej szybko przekładają się na wyzwania gospodarcze i społeczne wewnątrz regionu.

Kluczowa rola zasady centralności

Podczas wszystkich spotkań ministrowie państw ASEAN wielokrotnie powracali do koncepcji centralności organizacji. W obliczu nasilającej się globalnej rywalizacji mocarstw, dążenie ASEAN do utrzymania pozycji głównej siły napędowej regionalnej architektury współpracy stanowi zarówno kwestię zasad, jak i praktyczną konieczność. Wspólny komunikat podkreślił determinację do prezentowania wspólnego stanowiska, wykorzystywania mechanizmów kierowanych przez ASEAN oraz przyczyniania się do budowy ładu opartego na prawie międzynarodowym.

ASEAN nie dąży do wykluczania partnerów zewnętrznych ani do udawania, że ​​różnice nie istnieją. Preferencje regionu – opowiadającego się za konsensusem, nieingerencją w sprawy wewnętrzne i inkluzywnym dialogiem – nadal kształtują zasady współpracy. Sama obecność w Manili przedstawicieli pełnego spektrum głównych mocarstw stanowiła uznanie tej rzeczywistości.

Lekcja z Manili

Spotkania w stolicy Filipin pokazały, że inkluzywna dyplomacja, w której kluczową rolę odgrywa ASEAN, zachowuje praktyczną wartość nawet w obliczu rosnącej polaryzacji na arenie międzynarodowej. Rozmowa Ławrowa z Rubio, dyskusje Rubio z Wang Yi przygotowujące grunt pod kontakty na wyższym szczeblu, rozszerzanie formalnych partnerstw oraz stała uwaga poświęcana współpracy w dziedzinie energetyki i bezpieczeństwa morskiego – wszystko to wskazywało na ten sam kierunek.

Region stoi w obliczu realnych wyzwań: sytuacji na niestabilnym Bliskim Wschodzie, napięć na Morzu Południowochińskim oraz strukturalnej rywalizacji między głównymi mocarstwami, która kształtuje oblicze szerszego regionu Indo-Pacyfiku. Odpowiedzią ASEAN na te wyzwania – co uwidoczniło się w Manili – jest przekonanie, że dialog jest lepszy od konfliktu czy polityki milczenia, centralna rola organizacji jest lepsza od fragmentacji, a cierpliwe budowanie instytucji stanowi najlepszą drogę przez okresy zawirowań.

Dla społeczności międzynarodowej, poszukującej przestrzeni, w których rozmowa jest wciąż możliwa, przesłanie płynące z Manili było zarówno aktualne, jak i istotne. Gdy nadciąga burza, to właśnie ASEAN zapewnia platformę do dialogu. I na chwilę obecną może to być usługa o największej wartości.

Przetlumaczono przez translator Google

zrodlo:https://www.rt.com/news/643671-asean-diplomacy-still-happens/