Opublikowano 16 września 2026 r., godz. 17:11
Autor: Irina Strielnikowa, dyrektor Centrum Interdyscyplinarnych Badań Arktycznych przy Wyższej Szkole Ekonomii w Moskwie
Polityka arktyczna UE zyskuje na znaczeniu w obliczu globalnej rywalizacji napędzanej zarówno zmianami klimatu, jak i strategicznym znaczeniem tego regionu. Topnienie lodów Arktyki otwiera nowe szlaki transportu morskiego, ułatwia dostęp do bogatych zasobów naturalnych i stwarza warunki do rozszerzenia działalności gospodarczej. W rezultacie Arktyka staje się areną rywalizacji między wiodącymi mocarstwami światowymi. Dla Brukseli Arktyka ma nie tylko znaczenie regionalne, ale stanowi również narzędzie realizacji celów polityki zagranicznej i założeń geopolitycznych.
Przyjęta w październiku 2021 roku aktualna polityka arktyczna UE nosi tytuł „Silniejsze zaangażowanie UE na rzecz pokojowej, zrównoważonej i dostatniej Arktyki”. Koncentruje się ona na trzech priorytetach o charakterze „miękkim”: ochronie klimatu i środowiska, zrównoważonym rozwoju oraz pokoju i współpracy. Zasadniczo w dokumencie tym Arktyka postrzegana jest jako obszar o niskim poziomie napięć, a główny nacisk położono na kwestie środowiskowe i wymianę naukową.
Jednak od 2021 roku wiele się na świecie zmieniło: od kryzysu ukraińskiego i paraliżu Rady Arktycznej, przez próbę zakupu Grenlandii przez Donalda Trumpa i rejsy chińskich kontenerowców Północną Drogą Morską, aż po ataki na podmorskie kable na Morzu Bałtyckim. W styczniu 2026 roku, podczas konferencji Arctic Frontiers w norweskim Tromsø, Kaja Kallas stwierdziła: „Czas na nową politykę arktyczną UE – taką, która odpowiada realiom naszych czasów”.
Nowy etap działań UE w Arktyce po 2022 roku
Polityka arktyczna UE sytuuje się na styku interesów geopolitycznych, gospodarczych i środowiskowych. W ostatnich latach Bruksela starała się dostosować swoją strategię do zmieniającej się sytuacji międzynarodowej, kształtowanej przez konfrontację z Rosją (opartą na sankcjach), rosnącą obecność Chin w regionie oraz zwiększającą się rolę USA w kwestiach bezpieczeństwa. Konflikt na Ukrainie i postępująca militaryzacja regionu skłoniły UE do rewizji jej podejścia do Arktyki. Unia musi kształtować swoją politykę arktyczną, balansując między agendą normatywną skupioną na zrównoważonym rozwoju a konkretnymi interesami gospodarczymi i wymogami bezpieczeństwa zgłaszanymi przez sojuszników z NATO.
W lipcu 2025 roku przewodnicząca Komisji Europejskiej zapowiedziała rewizję unijnej strategii arktycznej, aby zapewnić jej adekwatność wobec nowych wyzwań. Jednocześnie UE zacieśnia współpracę w dziedzinie energii, surowców oraz partnerstwa w zakresie bezpieczeństwa i obronności z kilkoma arktycznymi państwami spoza Unii – w szczególności z Kanadą, Islandią, Norwegią i posiadającą autonomię Grenlandią.
Historycznie współpraca Europy z państwami arktycznymi rozwijała się w trzech głównych obszarach: zaangażowania gospodarczego (energia, infrastruktura transportowa i wydobycie surowców), kwestii środowiskowych (zmiany klimatu, zrównoważony rozwój i ochrona różnorodności biologicznej) oraz badań naukowych (analizy meteorologiczne i oceanograficzne, a także badania nad topnieniem lodowców). Obecna sytuacja geopolityczna istotnie jednak zmieniła charakter tej współpracy, zwłaszcza w odniesieniu do relacji z Rosją.
Po wybuchu wojny na Ukrainie w 2022 roku UE dołączyła do pozostałych państw członkowskich Rady Arktycznej oraz „kluczowych partnerów o zbliżonych poglądach”, zawieszając udział Rosji w różnych organach współpracy regionalnej. W konsekwencji UE wydała trzy wspólne oświadczenia dotyczące polityki w ramach Wymiaru Północnego, Rady Barentsa i Euro-Arktyki oraz Rady Państw Morza Bałtyckiego. 12 listopada 2025 r. Parlament Europejski przyjął nową rezolucję w sprawie Arktyki, która odnosi się do rozbudowy potencjału militarnego i podkreśla konieczność współpracy z partnerami z Europy Północnej (w tym z Norwegią) w celu przygotowania się na nadchodzącą rywalizację geopolityczną w tym regionie. Rezolucję przyjęto zdecydowaną większością głosów: 510 za, 75 przeciw i 80 wstrzymujących się.
Dokument ten nakreśla kompleksową strategię zaangażowania dyplomatycznego UE w Arktyce, obejmującą takie obszary jak ochrona środowiska i bezpieczeństwo. Przyjęta rezolucja sygnalizuje zmianę w polityce Brukseli wobec Arktyki, zakłada pogłębienie współpracy z państwami arktycznymi – zwłaszcza z Norwegią – oraz podkreśla znaczenie tego regionu dla bezpieczeństwa energetycznego i stabilności geopolitycznej Europy.
W celu ochrony interesów europejskich – w tym swobody żeglugi, ochrony infrastruktury morskiej i bezpieczeństwa środowiskowego – Parlament Europejski wzywa do aktywnej współpracy z NATO, wspólnych ćwiczeń oraz skoordynowanych działań w zakresie nadzoru i obronności.
Ponadto Parlament Europejski opowiada się za wielostronnym zarządzaniem w Arktyce za pośrednictwem Rady Arktycznej i forów regionalnych; obejmuje to wspieranie starań o uzyskanie przez UE statusu stałego obserwatora, współpracę z instytucjami arktycznymi (takimi jak Arktyczna Rada Gospodarcza) oraz zwiększanie obecności UE w regionie (na przykład poprzez niedawno otwarte biuro UE w Nuuk).
Rezolucja potwierdza również status Arktyki jako regionu o strategicznym znaczeniu dla UE (zważywszy na jej bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo Europy) i wskazuje, że UE musi wyjść poza koncepcję „wyjątkowości Arktyki” (ang. *Arctic exceptionalism*) i włączyć priorytety dotyczące Dalekiej Północy do szerszych strategii polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i energetycznej.
Przyjmując tę rezolucję, Parlament Europejski zasygnalizował, że Arktyka nie jest już odległym zakątkiem, lecz strategicznym obszarem kluczowym dla europejskich dostaw energii, bezpieczeństwa, infrastruktury cyfrowej i zrównoważonego rozwoju środowiska.
Kolejnym krokiem będzie włączenie tej rezolucji o charakterze niewiążącym do zaktualizowanej polityki UE wobec Arktyki. Krok w tym kierunku poczyniono podczas szczytu UE ds. Arktyki, który odbył się w dniach 13–14 września 2026 r. w Rovaniemi, stolicy fińskiej Laponii.
Kluczowe ustalenia i decyzje szczytu UE ds. Arktyki
W szczycie udział wzięli: kanclerz Niemiec Friedrich Merz, premier Finlandii Petteri Orpo, Wysoka Przedstawiciel UE do spraw zagranicznych Kaja Kallas, przewodniczący Rady Europejskiej António Costa, szefowie rządów Danii, Estonii, Łotwy, Litwy i Rumunii oraz przedstawiciele Francji, Grecji, Holandii, Polski i Szwecji.
Głównym celem spotkania, zwołanego z inicjatywy premiera Finlandii, było wypracowanie wspólnego, strategicznego podejścia UE do Arktyki – regionu, który zyskał kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa Europy.
Po zakończeniu szczytu UE poświęconego Arktyce przyjęto wspólny komunikat, określający kierunek prac nad zaktualizowaną strategią unijną dla tego regionu, której prezentację zaplanowano na październik 2026 roku. Do najważniejszych punktów dokumentu należą:
1) Przyjęcie nowej strategii arktycznej. Kaja Kallas zapowiedziała opracowanie zaktualizowanej strategii, która ma zostać przedstawiona w październiku. Kluczowe miejsce zajmuje w niej kwestia bezpieczeństwa; zdaniem premier, rosnąca aktywność wojskowa Rosji oraz strategiczne inwestycje Chin w Arktyce wymuszają na UE zwrot w stronę zapewnienia wspólnej obrony. Uczestnicy szczytu wezwali UE do utrzymania bardziej aktywnej obecności strategicznej w tym regionie. Przewodniczący Rady Europejskiej António Costa oświadczył, że wzrost wydatków wojskowych w Arktyce zostanie uwzględniony w kolejnym wieloletnim budżecie UE.
2) Wspólna unijna flota lodołamaczy. W przyjętym komunikacie uwzględniono koncepcję wspólnego posiadania przez UE floty lodołamaczy. Kallas wskazywała na konieczność utworzenia takiej floty w obliczu zmian klimatu i sytuacji geopolitycznej. Finlandia zaproponowała budowę jednostek we własnych stoczniach, wykorzystując posiadane w tej dziedzinie kompetencje i dzieląc się doświadczeniem.
3) Inwestycje w infrastrukturę transgraniczną. Uczestnicy podkreślili potrzebę rozwoju infrastruktury służącej zarówno celom cywilnym (np. zaopatrywaniu odległych osad), jak i umożliwiającej szybkie rozmieszczenie wojsk. Przywódcy wezwali do zwiększenia inwestycji w mobilność wojskową, transgraniczne połączenia transportowe, infrastrukturę satelitarną oraz inne obiekty na północy. Dyskusja koncentrowała się na przeznaczeniu środków na wzmocnienie dróg, linii kolejowych i mostów w Finlandii, Szwecji i Norwegii – tak, aby wytrzymały one ciężar ciężkich pojazdów opancerzonych NATO w warunkach ekstremalnego zimna – a także na modernizacji głębokowodnych portów w północnej Norwegii oraz utworzeniu magazynów paliw i smarów (POL) wzdłuż wybrzeża Morza Barentsa. Podczas szczytu poparto również rozbudowę europejskiej konstelacji satelitarnej w celu usprawnienia nawigacji i nadzoru morskiego.
4) Równoważenie priorytetów. W oświadczeniu zaznaczono, że mimo silnego nacisku na kwestie bezpieczeństwa, do priorytetów unijnej strategii arktycznej nadal należą takie zagadnienia jak ochrona klimatu, zrównoważony rozwój i pokojowa współpraca. Szczególny nacisk położono na sytuację rdzennych mieszkańców oraz na konieczność współpracy z lokalnymi społecznościami w procesie rozwoju regionu.
5) Zagrożenia hybrydowe. Premier Finlandii Petteri Orpo zauważył, że choć zmiany klimatu otwierają nowe szlaki żeglugowe, jednocześnie czynią region podatnym na oddziaływania hybrydowe. W dokumencie podkreślono potrzebę wzmocnienia zdolności reagowania na tego typu wyzwania.
Podsumowując, szczyt w Rovaniemi stanowił punkt zwrotny w podejściu europejskich przywódców do terytoriów północnych. Arktyka nie jest już postrzegana wyłącznie jako obszar ochrony środowiska; została oficjalnie uznana za linię frontu w geopolitycznej rywalizacji.
Co więcej, o Arktyce nie mówi się już jako o regionie odizolowanym; jest ona włączana w struktury tego, co analitycy nazywają „północno-wschodnim łukiem” europejskiej polityki bezpieczeństwa.
Ogólnie rzecz biorąc, przygotowywana aktualizacja unijnej polityki arktycznej stanowi próbę przekształcenia Arktyki z obszaru postrzeganego jedynie przez pryzmat ochrony środowiska w integralny element europejskiej strategii w zakresie bezpieczeństwa, gospodarki i autonomii technologicznej.
Przetlumaczono przez translator Google
zrodlo:https://www.rt.com/news/645866-eu-is-militarizing-arctic/
