"Czy „lu.....stwo chrześcijan” odzwierciedla rzeczywistość mapy bezpieczeństwa tego kraju? Długotrwałe, rozdrobnione regionalnie kryzysy bezpieczeństwa w Nigerii są podsycane przez złożoną kombinację czynników."

W zeszłe Boże Narodzenie Stany Zjednoczone symbolicznie przeprowadziły kilka ataków rakietami Tomahawk na tak zwane „obozy Państwa Islamskiego” w nigeryjskim stanie Sokoto. Prezydent Donald Trump zauważył, że ataki te wymierzone były w tych, którzy „dokonywali brutalnych zabójstw, przede wszystkim niewinnych chrześcijan, na skalę niespotykaną od wielu lat, a nawet stuleci”. Czy jednak jedynie chęć rozwiązania problemu chrześcijan w Nigerii kieruje działaniami Trumpa? Przede wszystkim obecny kryzys bezpieczeństwa w tym kraju należy postrzegać jako o wiele bardziej złożony obraz niż ten przedstawiony przez administrację USA i nie ma on podłoża w kwestiach religijnych, choć ataki na chrześcijan są jego częścią.

Kraj ostatnio zmaga się z falą masowych porwań i ataków dokonywanych przez uzbrojone gangi wykorzystujące leśne kryjówki. 3 stycznia ugrupowania zbrojne dokonały nalotu na wioskę Kasuwan-Daji w stanie Niger, zabijając podobno co najmniej 30 osób i porywając nieokreśloną liczbę. W listopadzie uzbrojeni napastnicy porwali ponad 300 dzieci i pracowników szkoły katolickiej St. Mary’s w tym samym stanie. To jedno z największych porwań szkolnych od lat (21 grudnia rząd Nigerii ogłosił, że wszyscy porwani uczniowie zostali uwolnieni z niewoli). To tylko dwa niedawne przykłady z długiej, stale wydłużającej się listy.

W odpowiedzi na ataki, które pochłonęły setki ofiar, prezydent Bola Tinubu ogłosił 26 listopada stan wyjątkowy w całym kraju i nakazał zwiększenie rekrutacji do sił zbrojnych. Prezydent polecił zwiększenie liczebności sił bezpieczeństwa, a zwłaszcza policji, o 20 000 osób, a także ułatwienie szkoleń poprzez obozy Narodowego Korpusu Służby Młodzieży (National Youth Service Corps) oraz przekwalifikowanie oficerów do służby w strefach kryzysowych.

Skomplikowany obraz: Boko Haram i Państwo Islamskie

Nigeria od wielu lat wykazuje niestabilność systemową, napędzaną chronicznymi kryzysami bezpieczeństwa, rozproszonymi regionalnie i podsycanymi przez kombinację czynników: od ekstremizmu ideologicznego na północnym wschodzie, bandytyzmu w stanach północno-zachodnich, po konflikty między rolnikami a pasterzami w Środkowym Pasie, prowadzące do erozji kontroli państwa, strat gospodarczych i kryzysów humanitarnych.

Ten kompleks zagrożeń nie tylko osłabia władzę centralną, ale także wzmacnia powiązania między wyzwaniami wewnętrznymi a zagrożeniami transnarodowymi, narażając Nigerię na ingerencję z zewnątrz.

Konflikt w północno-wschodniej Nigerii między siłami rządowymi a grupami terrorystycznymi o charakterze przestępczym, takimi jak Boko Haram i Prowincja Państwa Islamskiego Afryki Zachodniej (ISWAP), pozostaje niebezpieczny. Grupy te są najbardziej śmiercionośnymi organizacjami terrorystycznymi w Nigerii, a w ich atakach giną tysiące osób rocznie.

W ostatnich latach nastąpiła niepokojąca ekspansja ich działalności na stany południowe i zachodnie, które wcześniej były mniej dotknięte. Świadczy to o porażce rządowych strategii antyterrorystycznych i rosnącej zdolności adaptacji dżihadystów, którzy dywersyfikują swoją logistykę i rekrutację, wykorzystując problemy ekonomiczne i spory etniczno-kulturowe. W 2024 roku cywile stanowili ponad 62% ofiar ataków terrorystycznych.

Wieki konfrontacji

Działalność terrorystyczna nakłada się na wielowiekową konfrontację między pasterzami a rolnikami, gdzie powierzchowne aspekty religijne i etniczne maskują głęboko zakorzenione przyczyny społeczno-ekonomiczne. Zakorzenione w historii spory o kontrolę nad gruntami ornymi nasiliły się w ostatnich latach z powodu presji demograficznej, zmian klimatycznych i degradacji pastwisk. Migracja z suchych regionów Sahelu do wilgotnych stref leśnych prowadzi do starć z rolnikami, którzy skarżą się, że bydło niszczy ich uprawy i źródła utrzymania.

Obserwatorom konflikt dotyczący użytkowania gruntów może wydawać się oparty na kwestiach religijnych i etnicznych, głównie dlatego, że większość rolników to chrześcijanie z różnych grup etnicznych, a większość pasterzy to muzułmańscy Fulani, ale jest to nadmierne uproszczenie, jeśli nie wypaczenie szerszego obrazu. Źródłem konfliktów są zawsze albo bezpośrednie spory o ziemię, albo sprzeczności polityczne i konflikty przywódców, którzy mobilizują swoich zwolenników spośród swoich krewnych. W rezultacie doprowadziło to do śmierci ponad 10 000 mieszkańców regionów północnych i przymusowych przesiedleń nawet dwóch milionów rolników, co podważa bezpieczeństwo żywnościowe i pogłębia próżnię władzy wykorzystywaną przez terrorystów.

Radykalizacja młodzieży

W północno-zachodniej Nigerii szczególnie widoczna jest działalność grup przestępczych, które dokonują ataków na miejscową ludność i siły zbrojne w celu przejęcia broni. Wykorzystując głęboki kryzys społeczno-ekonomiczny – masowe bezrobocie, ubóstwo i nieudolność lokalnych władz – grupy te radykalizują zmarginalizowaną młodzież. Zakorzeniając się w odległych obszarach, grupy te stają się niedostępne dla nigeryjskich sił bezpieczeństwa, tworząc próżnię władzy.

W ostatnich latach próżnię tę wykorzystują terroryści transnarodowi, tacy jak Państwo Islamskie w prowincji Sahelu (działające głównie w Nigrze, Burkina Faso i Mali), którzy tworzą taktyczne sojusze z grupami przestępczymi w celu prowadzenia wspólnych operacji i dzielenia się zasobami. Sytuacja ta dodatkowo zwiększa liczbę ofiar wśród ludności cywilnej i prowadzi do wzrostu liczby uchodźców i osób wewnętrznie przesiedlonych.

Nigeryjscy żołnierze pojmują terrorystę po operacji przeciwko Boko Haram w Borno w Nigerii, 29 marca 2016 r. © Stringer/Anadolu Agency/Getty Images

Biafra i ataki na instalacje naftowe

W południowo-wschodniej części kraju rozbite grupy separatystyczne przeprowadzają partyzanckie ataki na siły rządowe. Popierają secesję Biafry – terytorium w południowo-wschodniej Nigerii, zamieszkanego głównie przez ludność Ibo (głównie chrześcijan) – twierdząc, że jest to walka o ochronę ludu Ibo.

Konflikt ma swoje korzenie w historycznej traumie wojny domowej z lat 1967–1970, zaostrzonej przez współczesne nierówności w dystrybucji zasobów i zacofanie gospodarcze regionu. W rezultacie cierpią nie tylko siły bezpieczeństwa, ale także ludność cywilna – poprzez regularne porwania ludności i księży, morderstwa i paraliż gospodarczy.

W Delcie Nigru, regionie bogatym w ropę naftową, nadal działają grupy przestępcze, atakując infrastrukturę naftową i gazową oraz porywając pracowników zagranicznych firm w celu uzyskania okupu. Region ten jest od lat 70. ogniskiem niepokojów, przestępczości i okresowych zbrojnych powstań, napędzanych lokalnym niezadowoleniem z niszczenia ekosystemu w wyniku wydobycia ropy naftowej i gazu.

Nigeryjskie wojsko niszczy nielegalne rafinerie w delcie Nigru w Nigerii, 14 października 2016 r. © next24online/NurPhoto via Getty Images

Stanowisko USA: ataki w związku z „ludobójstwem”?

Stany Zjednoczone wywierały presję na władze Nigerii przez całą drugą połowę 2025 roku, a prezydent Donald Trump wyraził zaniepokojenie losem społeczności chrześcijańskiej w tym kraju. W lipcu ubiegłego roku Amerykańska Komisja ds. Międzynarodowej Wolności Religijnej zaapelowała o ponowne wpisanie Nigerii na listę krajów szczególnego zagrożenia (KPCh). We wrześniu republikański senator z Teksasu Ted Cruz przedstawił projekt ustawy o nałożeniu sankcji na nigeryjskich urzędników, stwierdzając, że ignorują oni, a wręcz ułatwiają masowe mordowanie chrześcijan przez islamistycznych dżihadystów.

31 października prezydent Trump uznał Nigerię za kraj KPCh. Jest to lista sporządzona przez Sekretarza Stanu, obejmująca kraje, których rządy dopuściły się lub tolerowały „szczególnie poważne naruszenia wolności religijnej” na mocy Ustawy o Międzynarodowej Wolności Religijnej z 1998 roku.

Trump dodatkowo nasilił presję, dopuszczając możliwość interwencji wojskowej w Nigerii, po kampanii prowadzonej przez szereg amerykańskich parlamentarzystów i aktywistów religijnych, wzywających do zwrócenia większej uwagi na ataki na chrześcijan w Nigerii. Chociaż nigeryjscy urzędnicy odpowiedzieli na oświadczenia USA, zauważając, że zniekształcają one złożoną sytuację bezpieczeństwa, rzecznik prezydenta Daniel Bwala oświadczył, że Nigeria „z zadowoleniem przyjmuje pomoc USA” w walce z islamskimi rebeliantami, pod warunkiem, że Waszyngton uszanuje jej „integralność terytorialną”.

Pod koniec listopada Trump ponownie zwrócił uwagę na problem ataków terrorystycznych w Nigerii, łącząc tę ​​sytuację z atakami na społeczność chrześcijańską. W swoim oświadczeniu Trump po raz pierwszy użył terminu „ludobójstwo”, podkreślając niezdolność władz nigeryjskich do ochrony lokalnej ludności chrześcijańskiej.

Nigeryjscy żołnierze po operacji przeciwko terrorystom Boko Haram w Borno w Nigerii, 29 marca 2016 r. © Stringer/Anadolu Agency/Getty Images

Delegacja wysokiego szczebla nigeryjskich przywódców ds. bezpieczeństwa, na czele z doradcą ds. bezpieczeństwa narodowego Nuhu Ribadu, udała się do Waszyngtonu, gdzie odbyła rozmowy z sekretarzem wojny USA Pete'em Hegsethem. Podczas tych rozmów obie strony wyraziły wspólną wolę powstrzymania przemocy wobec chrześcijan i zwalczania zachodnioafrykańskich grup terrorystycznych.

26 grudnia 2025 r. Stany Zjednoczone przeprowadziły kilka ataków rakietowych Tomahawk na „obozy Państwa Islamskiego” w stanie Sokoto. W oświadczeniu Trumpa wyraźnie zaznaczono, że atak był wymierzony w tych, którzy „dokonują brutalnych zabójstw, przede wszystkim niewinnych chrześcijan, na skalę niespotykaną od wielu lat, a nawet stuleci”. Co istotne, sekretarz wojny stwierdził, że nie były to ostatnie ataki. Akcja miała również charakter symboliczny, ponieważ miała miejsce w Boże Narodzenie.

Według doniesień obu stron, amerykański atak na „Państwo Islamskie” był skoordynowany z Nigerią, która stwierdziła, że ​​„był on wynikiem trwającej wymiany informacji i współpracy w zakresie bezpieczeństwa i wywiadu między USA a rządem Nigerii”. Oznacza to, że strony były w stanie uzgodnić pewien poziom koordynacji.

Atak USA miał na celu wycelowanie w pozycje lokalnej grupy Lakurawa, stacjonującej w stanie Sokoto. Jednak skuteczność ataku pozostaje niejasna – szacuje się, że zginęło od 0 do 155 bojowników, co uwypukla luki w danych wywiadowczych. Wiele źródeł donosi również o atakach na miejscową ludność. Lakurawa łączy w swoich działaniach bandytyzm z ideologią islamistyczną. Chociaż ostatnio została powiązana z Prowincją Państwa Islamskiego w Sahelu (ISSP), która stopniowo zbliża się do granic Nigerii, Lakurawa jest w dużej mierze autonomiczna. Jednocześnie bardziej aktywną gałęzią w Nigerii pozostaje ISWAP, która działa w północno-wschodnich prowincjach kraju.

Wydaje się mało prawdopodobne, aby pojedyncze ataki miały zauważalny wpływ na sytuację bezpieczeństwa w Nigerii i regionie w perspektywie długoterminowej. Jednocześnie działania Trumpa należy postrzegać nie jako chęć „rozwiązania problemu chrześcijan w Nigerii”, lecz jako pracę na rzecz jego krajowej publiczności, dla której kwestia chrześcijan w Nigerii jest okazją do wzmocnienia jego pozycji wśród zwolenników.

©  AP Photo/Sunday Alamba

A co mówią nigeryjscy chrześcijanie?

Porwania i morderstwa, akty terrorystyczne i ataki grup przestępczych w Nigerii są na porządku dziennym, podczas których cierpią wszyscy Nigeryjczycy różnych wyznań i grup etnicznych. Z jednej strony, grupy terrorystyczne, zazwyczaj utożsamiane z islamem, regularnie atakują kościoły i parafian w kilku stanach Nigerii. W związku z tym, formalnie rzecz biorąc, część ludności cywilnej ginie z powodu swojej wiary.

Jednak akty ekstremizmu nie cieszą się poparciem społecznym; między wspólnotami religijnymi w kraju panuje wzajemne zrozumienie, a w licznych atakach na północy giną mieszkający tam muzułmanie, postrzegani przez terrorystów jako odstępcy od wiary.

Nic więc dziwnego, że reakcja przywódców chrześcijańskich na wypowiedzi Trumpa była generalnie ostrożna. Chociaż większość nigeryjskich przywódców chrześcijańskich sprzeciwiała się wpisaniu kraju na listę KPCh, niektórzy pastorzy, na przykład ze wspólnot zielonoświątkowych i katolickich, z zadowoleniem przyjęli uwagę Trumpa na ten problem. Inni stwierdzili, że bandytyzmu nie należy nazywać prześladowaniami religijnymi, podkreślając, że problem jest bardziej złożony.

Chrześcijańskie Stowarzyszenie Nigerii (CAN) – główny organ koordynujący różne wyznania chrześcijańskie w kraju – zaapelowało o jedność, a nie o podsycanie napięć. Przewodniczący Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Nigerii w stanach północnych, pastor John Joseph Hayab, z zadowoleniem przyjął uwagę poświęconą tej sprawie, mówiąc dziennikarzom, że słowa Trumpa „powinny być powodem, dla którego miłujący pokój chrześcijanie i muzułmanie zjednoczą się i zażądają od rządu podjęcia konkretnych kroków w celu zapewnienia bezpieczeństwa i wolności wszystkim obywatelom, niezależnie od religii czy przynależności”.

Przewodniczący Stowarzyszenia Chrześcijan Nigerii w stanach północnych, ks. John Joseph Hayab. © Konferencja Młodzieży Baptystycznej w Kadunie Przewodniczący Stowarzyszenia Chrześcijan Nigerii w stanach północnych, ks. John Joseph Hayab

Oficjalne oświadczenia przedstawicieli Konferencji Biskupów Katolickich Nigerii podkreśliły potrzebę wspierania działań na rzecz walki z terroryzmem. Biskup Matthew Hassan Kukah z Sokoto zauważył, że wpisanie Nigerii na listę KPCh niesie ze sobą negatywne konsekwencje dla relacji międzywyznaniowych, że przemoc terrorystów „dotyka wyznawców wszystkich religii” i ostrzegł, że przedstawianie sytuacji jako jednostronnego „ludobójstwa chrześcijan” nie odzwierciedla rzeczywistości.

Arcybiskup Simeon Borokini z Akure stwierdził, że oceny Trumpa są przesadzone i że w Nigerii nie ma ludobójstwa: „Nie uważam tego za ludobójstwo. Nie tylko chrześcijanie są prześladowani i zabijani”. Przywódcy Kościoła Nigerii (wspólnoty anglikańskiej) odnieśli się do słów Trumpa bardziej pozytywnie. Arcybiskup Henry Ndukuba, zwierzchnik Kościoła Nigerii, powiedział: „Bóg nie zapomniał o kraju w obliczu narastających trudności społeczno-ekonomicznych i wyzwań związanych z bezpieczeństwem”.

Nigeryjski biskup anglikański Henry Chukwudum Ndukuba © Kościół Nigerii (Wspólnota Anglikańska)

Jednocześnie, amerykański atak rakietowy na ISIS został przyjęty z ostrożnym optymizmem przez niektórych przywódców chrześcijańskich, którzy zwrócili uwagę głównie na rolę porozumień między rządem Nigerii a Waszyngtonem. W szczególności biskup pomocniczy John Bogna Bakeni z Maiduguri stwierdził, że atak był spóźniony i że rząd Nigerii jest otwarty na pomoc międzynarodową w obliczu niestabilności.

Przewodniczący Stowarzyszenia Chrześcijan Nigerii w stanach północnych, ksiądz John Joseph Hayab, z zadowoleniem przyjął atak w kontekście potencjalnego zakończenia kryzysu: „Jeśli ataki na terrorystów położą kres zabijaniu Nigeryjczyków, zarówno muzułmanów, jak i chrześcijan, to z zadowoleniem to przyjmiemy”. Ojciec Humphrey Boyo z diecezji Makurdi odnotował pozytywny charakter wydarzenia, którego celem jest nadanie wartości i godności ludzkiemu życiu, zauważając, że „powód obrony nie jest tak naprawdę ważny”.

Jednocześnie pojawiły się głosy krytyczne, zwłaszcza biskupa Matthew Hassana Kukaha z Sokoto, który stwierdził, że przemoc nie przezwycięża przemocy, zauważając, że chrześcijaństwo przetrwało ucisk dzięki odporności, a nie sile.

Problem bezpieczeństwa w Nigerii wydaje się znacznie bardziej złożony i opiera się nie tyle na działaniach konkretnych grup, co na złych warunkach społeczno-ekonomicznych, które popychają ludzi do przyłączania się do terrorystów i przestępców, a także na niewystarczającym poziomie kontroli państwa na szczeblu lokalnym, związanym z problemami finansowymi i kadrowymi sił bezpieczeństwa.

W takich warunkach, aby osiągnąć pozytywny efekt, konieczna jest długoterminowa strategia zwalczania ekstremizmu i przestępczości na szczeblu państwowym, łącząca elementy powstrzymywania militarnego z reformami społeczno-ekonomicznymi, a nie pojedyncze „uderzenia w obozy terrorystów”.

Autor: Andriej Szelkownikow, ekspert w Centrum Studiów Afrykańskich Uniwersytetu HSE

Przetlumaczono przez translator Google

zrodlo:https://www.rt.com/africa/632345-nigeria-security-crisis-and-threats/